محمدباقر صابری زفرقندی، عضو پیوسته فرهنگستان علوم پزشکی، پاداش فرزندآوری را یکی از عوامل جدی در افزایش جمعیت نامتوازن میداند. او این موضوع را در گزارشی مطرح کرده است.
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی جاده مخصوص، مجمع عمومی فرهنگستان علوم پزشکی در نشستی، موضوع جمعیت و فرزندآوری را به بحث گذاشت. رئیس فرهنگستان و وزیر بهداشت در آغاز نشست، دلایل قانعکننده و مبتنی بر شواهد را برای ضرورت توجه به افزایش جمعیت بیان کردند. مسئولین ذیربط نیز عزم جدی خود را برای اصلاح این نقصان نشان دادند.
رشد منفی جمعیت یک چالش جدی است. اگر متولیان امر با رویکردی عالمانه و واقعبینانه برای رفع آن اقدام نکنند، کشور ما نیز با مشکلات و معضلاتی مواجه میشود. این مشکلات بسیاری از کشورهای توسعهیافته را درگیر کرده است. برونرفت از این وضعیت هزینههای سنگینی را بر جامعه تحمیل میکند. بنابراین، اصلاح رویکردهای فرهنگی، اجتماعی، مذهبی، آموزشی و اقتصادی برای افزایش متوازن جمعیت ضروری و اجتنابناپذیر است.
دغدغه اصلی این نوشته، غفلت از افزایش جمعیت نامتوازن است. این پدیده به معنی رشد بیش از حد جمعیت در یک منطقه، گروه سنی، قوم، مذهب یا جنسیت خاص است. سیاستگذاران جمعیتی باید با دقت به این نکته توجه کنند. سیاستهایشان نباید رشد جمعیت را نامتوازن کند تا کشور از تبعات آن مصون بماند.
به گزارش جاده مخصوص، در ادامه به برخی از مهمترین دلایل و تبعات رشد نامتوازن جمعیت اشاره میکنیم. یکی از این تبعات، فشار بر منابع و خدمات شهری مانند حمل و نقل، بیمارستانها، مدارس و مسکن است. اگر بعضی از مناطق یا شهرها شلوغ و برخی خلوت بمانند، این وضعیت توسعه اقتصادی و کیفیت زندگی را تحت تأثیر قرار میدهد. همچنین مهاجرت، اختلافات اجتماعی و تغییر بافت فرهنگی را به دنبال دارد.
دادن پاداش برای فرزندآوری، مانند پول، وام، زمین یا خودرو، میتواند به صورت ناخواسته باعث نامتوازن شدن جمعیت شود. این پاداشها معمولاً برای همه یکسان نیستند یا همه توان استفاده از آنها را ندارند. در نتیجه، پاداشها احتمالاً خانوادههای کمدرآمد را بیشتر تحت تأثیر قرار میدهند. در حالی که خانوادههای متوسط و پردرآمد که هزینههای تربیت کودک برایشان مهم است، کمتر واکنش نشان میدهند.
فرزندآوری مبتنی بر پاداش مادی، رشد جمعیت را در برخی گروهها سریعتر میکند و ترکیب اجتماعی را تغییر میدهد. مزایای مالی ممکن است در مناطق روستایی یا شهرهای کوچک انگیزه بزرگتری ایجاد کند. اما در کلانشهرها به دلیل هزینههای بالای زندگی، پاداشها تأثیر چندانی ندارند. این وضعیت باعث میشود بعضی استانها پرجمعیتتر و بعضی دیگر کمجمعیت بمانند. در نهایت، توزیع جغرافیایی جمعیت را نامتوازن میکند.
اگر پاداش پایدار و به اندازهای نباشد که هزینه واقعی فرزندان را پوشش دهد، خانوادههایی که به امید پاداش فرزندآوری کردهاند، دچار مشکلات معیشتی میشوند. مشکلات اقتصادی کیفیت تربیت، آموزش و سلامت کودکان را تحت تأثیر قرار میدهد. این وضعیت در آینده شکاف طبقاتی و اختلاف سطح اجتماعی بین نسلها را ایجاد میکند.
پاداش بدون آیندهنگری و مطالعات آیندهنگرانه، میتواند با افزایش ناگهانی تولدها، پس از مدتی کماثر شود و یک تورم نسلی ایجاد کند. این امر به معنی رشد موجی و ناپایدار است که یک نسل بزرگ و نسلهای بعدی کوچک باشند. این پدیده ساختار سنی و نیروی کار را در آینده نامتعادل میکند. برای مثال، پاداش برای استانهای کمبرخوردار و محروم انگیزه بیشتری ایجاد میکند. رشد سریع جمعیت، سیل مهاجرت به شهرهای بزرگ و توسعه حاشیهنشینی را به دنبال خواهد داشت.
راهکار پیشنهادی برای کاهش حداکثری افزایش جمعیت نامتوازن، برخلاف پاداش نقدی، آموزش و پرورش رایگان و با کیفیت و بهداشت و درمان رایگان برای کودکان است. این رویکرد اثر متعادلکننده دارد و میتواند یکی از مؤثرترین راهها برای ایجاد توازن جمعیتی باشد. نظام طبقاتی آموزش و پرورش و وضعیت ارائه خدمات بهداشتی و درمانی، یکی از دغدغههای مهم مردم برای فرزندآوری است. اگر مطابق قانون اساسی، آموزش و درمان کودکان رایگان شود، فرزندان خانوادههای کمدرآمد نیز میتوانند آموزش باکیفیت دریافت کنند. در مناطق محروم، کودکان از خدمات بهتری بهرهمند میشوند و این تفاوت بین طبقات را کاهش میدهد.